عنایت بخشی بازیگر «ضد قهرمان» درگذشت

حضور در فیلم‌های سینمایی «آقای‌هالو» به کارگردانی داریوش مهرجویی، «مسافران» ساخته بهرام بیضایی، «روز واقعه» به کارگردانی شهرام اسدی، «ساحره» ساخته داود میرباقری، «فریاد» به کارگردانی مسعود کیمیایی، «شکار» ساخته مجید جوانمرد و... بخشی از کارنامه پر و پیمان او را در سینما به تصویر می‌کشد. همکاری عنایت بخشی با کارگردانان دیگری همچون ابراهیم گلستان، حمید سمندریان، علی حاتمی، امیر نادری، پرویز صیاد، رسول صدرعاملی، ساموئل خاچیکیان و سیروس الوند بیانگر اعتماد کارگردانان نامدار به جنس بازی اوست. از سوی دیگر در تلویزیون در سریال‌هایی حضور پیدا کرد که هرکدام توانستند‌میلیون‌ها مخاطب جذب کنند.عنایت بخشی در دهه ۶۰با حضور در مجموعه تاریخی «سربداران» ساخته محمدعلی نجفی در فضایی حماسی و تاریخی، چهره‌ای مقتدر و باورپذیر از شخصیت‌های آن دوره ارائه داد؛ نقشی که نشان داد چگونه می‌تواند صلابت و درون پیچیده یک کاراکتر تاریخی را همزمان به تصویر بکشد. 

او سپس در «بوعلی سینا» به کارگردانی کیهان رهگذر جلوی دوربین رفت و با همان جدیت و تسلط، در کنار دیگر بازیگران مطرح آن دوره همچون امین تارخ و حسین محب‌اهری بخشی از تاریخ و فرهنگ ایران را بازآفرینی کرد.اما شاید برای بسیاری از مخاطبان، تصویر او بیش از هر چیز با مجموعه ماندگار «امام علی(ع)» ساخته داود میرباقری گره خورده باشد؛ جایی که با ایفای نقش عبدالله بن وهب راسبی، شخصیتی تاریخی و چالش‌برانگیز را جان بخشید. او در این نقش، پیچیدگی‌های یک چهره ایدئولوژیک و معترض را با بیانی کنترل‌شده، نگاه نافذ و حضوری سنگین مقابل دوربین ارائه داد؛ اجرایی که هنوز هم در بازپخش‌های متعدد این سریال مورد توجه قرار می‌گیرد. 

در «پهلوانان نمی‌میرند» ساخته حسن فتحی نیز بخشی در فضایی متفاوت، میان تاریخ و درام اجتماعی، حضوری اثرگذار داشت؛ مجموعه‌ای که با روایت پهلوانی و اخلاق‌مداری، در ذهن مخاطبان دهه ۷۰ جای گرفت. همچنین در سریال «ولایت عشق» به کارگردانی مهدی فخیم زاده در بستر روایتی مذهبی ـ تاریخی، بار دیگر توانایی خود را در ایفای نقش‌های رسمی و پرصلابت با ایفای شخصیت «عیسی جلودی» از فرماندهان جنگی عباسی و والی مکه و مصر نشان داد.

 او بعدها نیز با حضور در آثاری چون «تبریز در مه» به کارگردانی محمدرضا ورزی در نقش پیرقلی‌خان قاجار و مجموعه‌های اجتماعی و خانوادگی دیگر، ارتباط خود را با تلویزیون حفظ کرد و نشان داد که همچنان بازیگری منضبط و متعهد است؛ بازیگری که چه در نقش‌های منفی و چه در شخصیت‌های خاکستری و مثبت، توان خلق تیپ‌های ماندگار را دارد. 

ویژگی مشترک نقش‌های تلویزیونی عنایت‌الله بخشی، صدا و بیان قدرتمند، تسلط بر متن و درک عمیق از موقعیت تاریخی و اجتماعی کاراکترها بود. پیشینه جدی او در تئاتر و آشنایی با شیوه‌های سنتی روایت، به بازی‌هایش وزنی خاص می‌بخشید؛ حضوری که اغلب با اقتدار، وقار و گاه تلخی همراه بود و به شخصیت‌ها هویتی مستقل می‌داد. عنایت بخشی عاشق بازیگری بود و تلاش کرد یک عمر عاشقانه کار کند.سه سال پیش در پاسخ سوالی درباره اینکه چرا در این سال‌ها کم کار شده گفته بود که بازیگری برای من امری تمام‌نشدنی است. مثل روز اول و برداشت اولی که جلوی دوربین رفتم، در این سن نیز همان شوق و استرس و هیجان را دارم. برای من هیچ‌وقت بازیگری و جلوی دوربین رفتن کهنه نمی‌شود.

 عنایت بخشی در گفت‌وگو با باشگاه خبرنگاران درباره اینکه چرا بیشتر نقش‌های خاکستری و ضد قهرمان و منفی را بازی کرده گفته بود:‌«من روحیات ظریفی دارم. عاشق کبوتران سپید، اسبان خوب و طبیعت بکر هستم. بگذارید این‌گونه بگویم تا خوانندگان بهتر درک کنند؛ اگر رشته مثبت از یک سیم برق با رشته منفی تماس برقرار نکند هرگز چراغی روشن نمی‌شود. یک درام هم زمانی مقبول می‌افتد که منفی قدرتمندی داشته باشد. اینجاست که باید هرچه دارید در اجرای درست و کامل منفی قصه بگذارید.

اگر بازیگری نتواند منفی موثری باشد قطعا بازیگر نیست. من به تمام بازیگران جوان پیشنهاد می‌کنم که به قهرمان قصه بودن فکر نکنند. به شهرت فکر نکنند و سعی کنند یک منفی خوب هم باشند؛ یک منفی آرام که می‌تواند دوست‌داشتنی‌تر از قهرمان قصه باشد. همچنین توصیه من به جوانان ادامه راه بزرگان است، امیدوارم برای بازیگری تلاش کنند، درس بخوانند و تمرین کنند، زیرا تنها راه درست همین است؛ بازیگری تلاش بی‌وقفه و رنج طولانی می‌طلبد.» عنایت بخشی در ماه‌های اخیر به دلیل بیماری چند بار در بیمارستان بستری شد و در نهایت دیروز تسلیم مرگ شد، درحالی‌که فیلم «شاه‌نقش» ساخته شاهد احمدلو با بازی او در این روزها روی پرده سینماهاست.